Vieze Veganist 4: Bloemetjes, Bijtjes en Honing

“Maar eet je dan nog wel honing?”

“Huh?”

Veganisten van de oude stempel weten het wel: honing is een dierlijk product, en dus verboten. Maar bijen maken toch sowieso honing? Waarom mag ik die dan niet opeten?

Zoals wel vaker gebeurt wanneer het aankomt op voedselkennis (hoe waar wat waarom wordt dit gemaakt?), viel er voor de vieze hippie nog wel wat te (her)leren.

Honing

Allereerst: er zijn ongeveer 2000 verschillende bijensoorten. Sommige zijn groepsdieren, andere solitair, en er bestaan zelfs nachtbijen. De bij die wel honing maakt, de honingbij, komt het meeste voor (niet in de laatste plaats omdat ze gedomesticeerd is). Mensen houden en fokken honingbijen voor honing bijenwas en propolis (gebruikt in alternatieve geneeskunde).

Wat is daar mis mee dan? PETA, de standaardbron voor informatie over dierenrechten (en een beetje vrouwonvriendelijkheid toe): “Als gevolg van ziekte, pesticiden en klimaatverandering, is de honingbijenpopulatie enorm verminderd, maar omdat de vraag naar honing zeer groot blijft, worden deze kleine dieren gehouden in de bio-industrie, op een zelfde manier als kippen, varkens en koeien.”

Op deze manier bekeken lijkt het dus heel simpel: honing wordt gemaakt door bijen, voor zichzelf. Dat afnemen, en de insecten bovendien uitbuiten en slecht behandelen, gaat tegen veganistische principes in.

Bijen worden in de geïndustrialiseerde honingproductie bijvoorbeeld kunstmatig geïnsemineerd – dat kan met zo’n klein beestje: je perst gewoon het zaad uit de mannetjesbij en injecteert het in de koningin. Allemaal nogal luguber.

Tel daarbij op dat honing je bloedsuiker flink verhoogt, en geen essentiële voedingsstoffen bezit, en de keuze lijkt snel gemaakt: geen honing voor de vieze hippie.

Maar ja, tellen bijen eigenlijk wel als dieren? Het is voor de meeste mensen lastig om empathie op te brengen voor insecten: ze missen de levensreddende x-factor van zeehondjes (schattig), dolfijnen (slim) of honden (vriend).

Daarbij komt nog: als je bijenrechten serieus neemt, mag je dan nog wel een mug doodslaan? Autorijden wordt ook riskant, met al die vliegjes die tegen het glas te pletter slaan. Moet je straks alle mieren van straat bezemen voor je een stap mag zetten?

Bloemetjes

En juist als je ervoor kiest om bijenrechten serieus te nemen, dan ben je nog niet klaar met honing alleen. Bijen worden namelijk ook ingezet om onze gewassen te bestuiven (zodat ze zich voortplanten): bijvoorbeeld bij de productie van appels, pompoenen, komkommers, bosbessen en tomaten. Je kunt wel honing weigeren, maar het wordt behoorlijk lastig om alle industrieel door bijen bevruchte planten uit je dieet te weren.

Bovendien kun je redeneren dat het leven van bevruchtingsbijen zo mogelijk nog zwaarder is dan dat van honingbijen: ze moeten continu op transport naar een nieuw veld, krijgen glucose-fructosesyroop te eten om hyperactief te worden, en gaan dan weer door naar het volgende landbouwproject.

Als je al deze informatie meeneemt in je overweging, wordt het praktisch onmogelijk om ‘puur veganistisch’ te eten. In zijn stuk over honing op Slate.com concludeert Daniel Engber dat dierenleed ‘zo veel mogelijk’ vermeden moet worden. De regels zijn niet in steen gebeiteld.

Eet honing, of eet het niet, maar het publiek bespreken van deze kwestie zorgt er enkel voor dat de veganistische beweging belachelijk en dogmatisch lijkt.

Maar de bijenkwestie is nóg gecompliceerder. De bijensoort lijkt namelijk aan het uitsterven – en het lijkt erop dat juist imkers een belangrijke rol kunnen spelen in het behoud van de soort.

Bijtjes

Sinds 2007 verdwijnen grote groepen bijen uit hun korf en de natuur. Ze vliegen uit, om nooit meer terug te komen. Het verschijnsel wordt Colony Collapse Disorder genoemd, en vindt voornamelijk plaats in Europa, Noord-Amerika, het Midden-Oosten en Azië. Het veroorzaakt behoorlijke paniek, en met reden: zonder bijen namelijk geen bevruchting, zonder bevruchting geen planten, zonder planten geen eten (ook niet voor de vleeseter, nee).

Wetenschappers over de hele wereld doen onderzoek naar de mogelijke oorzaken, en hoewel de meningen verdeeld zijn, neemt men aan dat het waarschijnlijk gaat om een combinatie van de volgende aspecten:

  1. pesticiden
  2. onvoldoende/eenzijdig voedsel
  3. ziekteverwekkers en parasieten

In de landbouw gebruikte pesticiden (punt 1) doden niet alleen de insecten die deze planten opeten, maar ook bijen die ze bevruchten. Als een bij de inname van chemicaliën wel overleeft, raakt hij dusdanig verzwakt, dat hij minder weerbaar is tegen ziektes (zie punt 3).

In de moderne landbouw wordt bovendien voornamelijk in monocultuur gewerkt (punt 2). Dit betekent dat één gewas op zeer grote schaal wordt verbouwd. Dit is handig voor de landbouwmachines, en kan goed zijn voor de portemonnee, maar het schotelt de bij een wel heel eenzijdige maaltijd voor. Vergelijk het met je eigen lichaam: als jij elke dag hetzelfde eet, hoe voel je je dan?

De parasieten komen normaal al in de natuur voor, maar door bestrijding met pesticiden zijn ze sterker, en soms zelfs resistent geworden. In de tussentijd hebben de pesticiden de bij wel verzwakt. Een combinatie van al deze factoren kan verklaren waarom de bijensterfte zo hoog is (in Nederland ongeveer 20%, regionaal tot 50%, per jaar).

Mensen

Sommige wetenschappers menen dat biologische imkers de bijen enorm kunnen helpen. Het zou ze een veilig thuis bieden, zonder pesticiden, waar ze kunnen aansterken en zich voortplanten, en de soort opnieuw weerbaar maken.

Veganist Will Curley houdt zelf bijen, en hij ziet dat niet als in strijd met zijn principes. Zijn post is ook leuk om te lezen als je benieuwd bent naar hoe amateuristisch bijenhouden precies in zijn werk gaat. Hij schrijft:

Een veilig thuis bieden aan bijen waar ze niet worden misbruikt, verscheept naar het buitenland op gigantische vrachtwagens of losgelaten op genetisch gemodificeerde gewassen lijkt mij geen uitbuiting.

Ook Christie houdt bijen, en is de kritiek van mede-veganisten duidelijk zat. Zij vraagt zich af hoe je dan wél ethisch kunt consumeren:

Zoetstoffen staan bekend om hun negatieve impact op het milieu en de mensen die ze verbouwen. Veganisten, vertel mij waar jij je eten mee zoet, en schrijf dan een essay over hoe goed je je voelt bij de manier waarop die zoetstof geproduceerd wordt.

Maar bijen houden is een flinke investering en vereist een toewijding die de meeste stervelingen (op dit moment) te ver gaat. Geeft niets! Er is genoeg wat je zelf kunt doen om de bijen te helpen: geen pesticiden gebruiken of ondersteunen (weer een goede reden om biologische landbouwproducten te kopen), verschillende planten in je tuin of balkon zetten, schaduwplekjes creëren waar bijen kunnen nestelen, en natuurlijk informatie verspreiden. Als je op de hoogte wil blijven, schrijf je dan in voor de nieuwsbrief van de bijenstichting.

En of je binnen je veganistische dieet honing mag eten? Zo’n groot issue lijkt me dat niet, zeker wanneer je de grote problematiek met bijen en landbouw in ogenschouw neemt. Zolang je je keuzes voor jezelf kunt verantwoorden, moet je het lekker zelf weten.