Kunst = Moord = Vlees = Moord = Kunst

Momenteel heeft het Tate museum van moderne kunst in Londen een zeer spraakmakende tentoonstelling: Damien Hirst (wie anders? Spraakmakende kunstenaars groeien niet aan bomen). Hirst, die we ons in Nederland nog herinneren van “dat schedeldiamantding”, blijkt nog veel meer vreemde dingen te ‘maken’.

Oké, dus de vieze hippie is niet weg van zijn werk. Misschien is Hirst’s faam eerder een symptoom van een zieke cultuur dan een verworven succes. Maar ook symptomen moeten onderzocht worden, en dus bezocht ze twee maanden geleden de tentoonstelling onder begeleiding van een Tate-medewerker-hippie-vriend.

Oh, de dingen die we zagen: een asbak ter grootte van een bank (“in de eerste week rook het hele museum naar peuken, ik denk dat ze de air conditioning inmiddels wat hoger hebben gezet”); een koeienhoofd bewoond door maden in een kooi die zoemt van de vliegen; een half kalf en halve haai (na een tijdje wordt het wel wat voorspelbaar); wandenvol pillendoosjes (“daar kun je goed op trippen,” wijst de vriend, die zich plots tot een heel ander soort gids ontpopt); en het Grootse Kunstwerk (“Ik ben benieuwd,” zegt mijn vriend, “wat je hiervan gaat vinden”): een kamer vol vlinders.

Zoals in Artis of Emmen. Een dampende, benauwde kamer vol opengesneden fruit en fladderende vlinders. Niet zo bijzonder, zou je zeggen. Is dit nou kunst, zou je zeggen. En dan zeggen wij: dat is precies waar Hirst’s werk bekend om staat. De nonchalante schouderophaling, de lichte frustratie – “en hier wordt hij voor betaald?” Maar, zoals wel vaker met Hirst, raakt zijn werk toch op een bepaalde manier weer aan een belangrijk maatschappelijk vraagstuk, een kwestie van moraal.

Zie hier, een bezoeker van de tentoonstelling in de Guardian: “Ik maak me ontzettend zorgen. Ik vraag me af of deze lijdt, zegt ze, wijzend naar een grote page die zichzelf tegen de witte muur aan slaat als een angstig dier in de dierentuin.”

“Is het wreed?” vraagt de schrijver, Patrick Barkham, iets later in het stuk,

De vlinders worden aangedragen door Luke Brown, die ook de vlinderaanvoer van het Natural History Museum verzorgt. Ze zijn gekozen om hun kleuren, levensverwachting en de mogelijkheid om te overleven op rottend fruit in een benauwde ruimte. Als sommige mensen dat wreed vinden, is het in ieder gavel niet wreder dan varkenshouden in een schuur met een flinke voorraad stro.

Als deze vlinderkamer al zo schokkend is, wat moeten die tere zielen dan wel niet denken van het volgende deel van de tentoonstelling, waar vlindervleugels als materiaal voor uitgebreide, kleurrijke, hallucinerende schilderijen dienen?

Flash forward naar afgelopen week. Aan de keukentafel zitten twe vriendinnen van mijn huisgenoot te ontbijten. Ze hebben net de expositie gezien.

“Dat is toch geen kunst,” zeggen ze,

“Iedereen kan zoiets maken. Die man kan helemaal niets bijzonders.”

“En het is immoreel. Al die vlinders, gedood voor een paar schilderijen?”

“Hij is toch een kunstenaar? Kan hij geen vleugels schilderen?”

“Het is MOORD!”

Nu, beste lezers: je moet nooit de zelfingenomen betweter uithangen. Dat weet de vieze hippie ook al. Veganistisch eten maakt je wellicht een beter mens, maar het is niet nodig om daar anderen mee om de oren te slaan. Maar soms hè, dan schiet het er toch ineens uit:

“Eten jullie vlees? En is dat geen moord?”

Je kent het wel. Kinderachtig gedrag natuurlijk, niet bepaald kalm en liefdevol. Het is zo makkelijk om anderen op hun hypocrisie te wijzen – we zijn allemaal een vat vol tegenstrijdigheden. Maar toch. De Guardian had gelijk toen ze de vlinderkamer met een varkensstal vergeleek: er is niets inherent wreeds aan. Onze verwachtingspatronen zijn simpelweg te krap voor wat Hirst ons voor wil schotelen.

“Dat is echt heel anders!” reageert de vriendin, “Mensen hebben vlees nodig om te overleven. Dat is heel natuurlijk.” Vlinderlijkjesschilderijen, dat is onnatuurlijk, en bovendien heeft niemand er behoefte aan. Er zal vast wel een boodschap achter zitten, maar dat is geen excuus voor moord.

Juist. Maar wat als onze begrippen van ‘natuur’ en ‘nodig’ iets anders lagen? Als het in onze natuur lag om plantaardig te eten, en we vlees helemaal niet nodig hadden. Als we erover eens waren dat kunst een allerbelangrijkst deel van het leven is, en dat deze specifieke schilderijen alleen met vlinderlijkjes gemaakt konden worden?

Niet dat de vieze hippie zelf die indruk had, toen ze voor de collectie vlinderschilderijen stond. Mooi, dacht ze, indrukwekkend, maar wel een beetje jaren tachtig. Beetje Spirograph. Er zal vast wel een boodschap achter zitten, maar… waar precies? Wist zij veel dat ze twee maanden later Hirst zou verdedigen tegen anderen met een argument dat haar de keel uithangt.

Maar soms is het “Eet jij vegetarisch? Ga je naar de dierentuin? Draag je leer?”-argument wel nuttig. Het dient namelijk niet alleen om tegenstanders de mond te snoeren, maar juist als graadmeter. Met zulke flauwe vragen hebben we wel even de kans om onszelf eraan te herinneren welke dagelijkse, ‘normale’ en ‘natuurlijke’ dingen wij doen die wreed zijn, en immoreel, en MOORD.

Wat denk jij? Is deze kunst moord? Is vlees moord? Is kunstvlees moord, moordkunst vlees? De vieze hippie treedt met liefde nader in discussie.

Advertenties